• Home
• Nieuws
• Agenda
• Bands
• Personen
• Podia
• Festivals
• Labels
• Organisaties

 

Tour 66 en Adje

Medio 1965 zochten hervormingsgezinde jongeren als provo’s en langharige hippies een andere ruimte dan ‘t Krotje. De Stichting Centrum werd
opgericht met als doel ‘een leefklimaat te scheppen waarin ideeën en initiatieven van verschillende jeugdstromingen kunnen floreren’.

Geen jongerenkelder in de Tuinstraat
In eerste instantie wilde Stichting Centrum - bestaande uit Krotje-medewerkers, Tonny en Bé Veuger, dominee Matzer van Bloois en anderen - een jongerenkelder inrichten in de Tuinstraat. Dit plan viel in duigen doordat de gemeente Groningen weigerde een hinderwetvergunning te verstrekken. Hierop richtte Stichting
Centrum jeugdsociëteit Tour 66 op. Tour 66 werd gevestigd in het pand Gelkingestraat 52 - de voormalige bloemprikkersfabriek ‘Fakirbed’; tegenwoordig restaurant De Pauw.
De sociëteit werd geopend op 5 mei 1966 met een concert van Cuby & the Blizzards.

Walthers frisdrankbar
De jeugdsociëteit was op de eerste verdieping, in een ruimte die aanvankelijk bedoeld was voor exposities en andere cultuuruitingen. Op de begane grond was Walthers frisdrankbar, een gelegenheid waar met name homosexuele jongeren elkaar ontmoetten.

Hardspelend, ruig en baanbrekend
In navolging van andere grote steden als Amsterdam en Utrecht en zelfs Leeuwarden moest ook Groningen een eigen Provadya? krijgen, vonden de jonge en langharige hippies Robbie Kauffman, Robbie Senegal en Willy van Eeren die in Tour 66 hun plek hadden gevonden. De eerste Provadya?-concerten in Groningen werden georganiseerd in Tour 66: een pand zonder geluidswerende voorzieningen, terwijl de bands die er optraden behoorden tot de catagorie hardspelend, ruig en
baanbrekend. Er werd gespeeld door onder andere the Outsiders, Q’65, Ro-d-Ys, NV Groep ‘65, the Marvins en Les Baroques. Ook protest -en blueszanger Karel van der Graaf uit Hoek van Holland (de latere beroemde journalist) trad er op.

Problemen over lang haar
De bezoekers van ‘de Tour’ waren hoofdzakelijk middelbare scholieren uit de wat hogere sociale milieus; maar zoals elke gelegenheid waar de normen wat ruimer zijn, bezochten ook daklozen en randgroepjongeren het centrum.
Veel van de Tour 66 bezoekende jeugd had thuis problemen over lang haar, kleding en de mate van vrijheid die geboden werd. Drugsgebruik kwam regelmatig voor: niet alleen werd er hasj en weed gerookt, opmerkelijk genoeg werd er ook trichloor gesnoven.

Exit Tour 66
Tour 66 bestond niet lang: al in maart 1967 ging de soos dicht. De sluiting ging gepaard met veel publiciteit, omdat de Stichting Centrum zichzelf liquideerde nadat er een financieel tekort was ontstaan. Hoewel de overheid, jeugdwerkorganisaties en anderen bereid waren opnieuw te subsidiëren, vond de organisatie onvoldoende draagkracht binnen de jeugd zelf om een doorstart te maken. Behalve Tour 66 en Walthers frisdrankbar had de Stichting Centrum nog ‘t Soosje aan de Kruitlaan.
Tour 66 ging dan weliswaar dicht, maar de roots van Provadya? Groningen waren gelegd en Kauffman, Senegal en de inmiddels ook medewerker van Provadya? geworden Peter Schriemer, begonnen her en der in de stad concerten te organiseren.

Koffiehuis Adam Appel
Tour 66 was niet de enige gelegenheid waar de jeugd zich ophield. Adriaan Veenhuizen, ook wel Adje of Adje Appel genoemd, begon eind 1965 met compagnon Jan Heekert aan het Boterdiep nummer 37 voor de jeugd een zogenaamde leeskamer onder de naam Koffiehuis Adam Appel - in de volksmond al gauw Adje geheten. Adje werd de nieuwe thuisbasis van een groep jeugd die al tijden bij Café Restaurant Indië kwam maar behoefte had aan iets anders.

De avantgarde van Groningen
Ook de groep van de trappen van het Luxor Theater frequenteerde het koffiehuis. In Adje werden niet alleen stripboeken gelezen en platen gedraaid, maar ook acties voorbereid tegen de oorlog in Vietnam en tegen discriminatie. Het alternatieve kunstenaars- en provoblad LUCA werd er twaalf keer gemaakt. Onder de bezoekers van Adje bevond zich behalve de dichter Bernard Luiken ook Jan Bolt, oprichter van fanclubs, manager van popgroepen en later betrokken bij Zout (een slechts kort bestaande afscheiding van Provadya?). Plopatou (jonckheer Van Hanswijck-De Jonge) was één van de eersten die kwam aanzetten met joints. Ook artistiekelingen als Kees van der Hoef, Sjoerd Punter en Henry Hes behoorden tot de vaste bezoekers. Verder kwam Herman Brood, toen pianist van Cuby & the Blizzards, met enige regelmaat in Adje.
Adje bleef open tot 1968, toen werd het pand gesloopt.

Experimenten met drugs
Begin 1969 opende Adriaan Veenhuizen aan de Reitemakersrijge de Museumbar - later omgedoopt tot café De Kroeg. Hier zat de hele lokale hippiescene; er werd (in de toiletten) dan ook flink geëxperimenteerd met drugs. Achter de bar stond, naast (in het begin) Ad Veenhuizen en Jan Heekert, ook Jos Paanakker - later bekend van café Josje.
De Kroeg sloot in 1972 na diverse invallen van de politie die op zoek was naar drugs. 16 juni 1970 kan in dit verband als een legendarische datum genoemd worden. In het pand werd Literair Café AaBC gevestigd. Later werd het gesloopt en nu staan er huizen.

On the Road
Herman Brood woonde met Jos Paanakker een tijd boven de Museumbar. Eind 1969 vertrok Paanakker naar Marokko, vanwaaruit hij begin 1970 via Groningen naar Turkije ging waar hij Brood ontmoette. Paanakker en Brood gingen vervolgens in april 1970 samen naar Israël, waar ze in de kopermijnen van Eilat werkten.
Begin 1971 verlieten ze Israël: Brood ging naar Utrecht; Paanakker reisde nog enige jaren door India, Goa en Nepal en keerde pas halverwege de jaren ‘70 terug in Groningen waar hij samen met Aldert van Wieck een café genaamd Josje opende (later Café De Ster). Brood kwam begin 1973 weer in Groningen terug om met o.a. Big Rock Revival mee te gaan spelen. Het was de begintijd van het Groninger Springtij.

Jos Paanakker opende samen met Aldert van Wieck nog een café: Speakeasy. Speakeasy zat op de plek waar nu de Troubadour zit.
Dit café werd geëxploiteerd met behulp van een nachtvergunning die werd verkregen door een samenwerkingsverband met stichting Geluid. Deze stichting exploiteerde een geluidsstudio in het USVA-gebouw op de hoek van de Boteringestraat en de Butjesstraat. Iedereen kon lid worden van Speakeasy en er traden hier in de loop der tijd heel wat bands op, als Herman Brood, Jan Rot en the Streetbeats, Gruppo Sportivo, Plant,
Johnny Rotten e.v.a.

Flight to Lowlands Paradise
Op 24 november 1967 was in Utrecht de eerste Flight to Lowlands Paradise. Dit door Bunk Bessels uit Utrecht georganiseerde festival had een flinke uitstraling in Groningen: op de eerste Flight to Lowlands waren Groninger bands actief op de grote podia - zo waren er ondermeer optredens van the Tykes en the Jan Hekert
Experience. Flight organisator Bunk Bessels gaf later regelmatig zijn vermaarde vloeistof-lichtshows bij concerten in Groningen.

Groninger verovert Bourtange
Robbie Kauffman, Peter Schriemer en Jos Haijer (later Top Hole platenbaas) begonnen popmanifestaties te organiseren, waar naast bands niet alleen dichters als Kees van der Hoef en Appie Bakker optraden, maar zelfs straatzanger Jan Roos.
In Groningen werd begin 1968 door provo Thom Jaspers het Research en Informatiecentrum voor Experimentele vrije tijdsbesteding opgericht. Het centrum werd gehuisvest in het pand Kanaalstraat 13a, dat na enige tijd werd dichtgespijkerd. Een ‘burgeroorlog’ dreigde en er werd uit protest tegen de sluiting een pop- en protestmanifestatie georganiseerd op 28 augustus 1968 - in Bourtange. Heel hip Groningen trok massaal naar het kleine vestingstadje.

The New Exploding World aan de Hoornse Dijk
In 1969 was er sprake van de The New Exploding World: een kleine groep mensen - onder wie Tonny Veuger (van ‘t Krotje) en Peter Lettinga - begon in het kleine boerderijtje van Lettinga aan de Hoornse Dijk een jeugdsoos voor kinderen van 14 (!) tot 20 jaar. De bedoeling van The New Exploding World was om duidelijk te maken aan de starre gemeente Groningen, die geen Amsterdamse ‘Paradiso-toestanden’ wilde, dat er een ruimte voor de jonge jeugd moest komen; dat kroegen aleen niet genoeg waren. Om deze eis kracht bij te zetten werd op 1 juni 1969 het terrein rondom het boerderijtje bezet. Op het terrein verrees een circustent, speciaal voor een optreden van de Rotterdamse Soulformatie The Free. Ook Groninger bands als Act of God, the Humps, the Venters en the Outcast traden hier op. Door gebrek aan geld en voorzieningen en na een rechtszaak over bierverkoop moest de soos na korte tijd sluiten.

Andere centra voor de moderne jeugd
Behalve in de hierboven genoemde sociëteiten, vonden veel jongeren hun plek in het Jan Tuin Centrum aan het A-Kerkhof en in koffiebars als Club 8 in de Gelkingestraat en El Pacha in het Hoogstraatje.

Bron: Nothing going on in the city (K. v. Krimpen)

Bron aanvullingen: Ed Korma, Harry Driever

---

Foto's

---

---